Το ποίημα Ερωτόκριτος
O Ερωτόκριτος του Βιτσέντζου Κορνάρου αποτελεί ένα από τα κορυφαία έργα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Πρόκειται για ένα έμμετρο μυθιστόρημα που εκτείνεται σε 10.012 δεκαπεντασύλλαβους ομοιοκατάληκτους στίχους.
Γράφτηκε στη Σητεία και στο Ηράκλειο γύρω στο 1600 μ.Χ., στην ακμή της Κρητικής Αναγέννησης, η οποία δεν έχει να ζηλέψει σε τίποτα τις αναγεννησιακές σχολές της Δύσης. Αφηγείται τον μεγάλο έρωτα του Ερωτόκριτου, ενός νέου που είχε όλες τις χάρες, αλλά δεν ήταν βασιλόπουλο, και της βασιλοπούλας Αρετούσας. Η υπόθεση έχει πολλά κοινά με το έργο Paris et Vienne του Γάλλου Pierre de la Cypède, το οποίο εκδόθηκε το 1487, αλλά το κρητικό αριστούργημα είναι ασύγκριτα υπέρτερο λογοτεχνικά και νοηματικά. Η υπόθεσή του οργανώνεται σε πέντε ενότητες. Έρωτας, παλικαριά, δοκιμασία, πόλεμος, λύτρωση.
Το έργο ρέει και αγαπιέται χάρη στην υπέροχη ντοπιολαλιά της Ανατολικής Κρήτης και τον ομοιοκατάληκτο δίστιχο ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο, που γνωρίζουμε και από τις μαντινιάδες. Υμνεί τον έρωτα, τη φιλία, τη λεβεντιά, αλλά και το δικαίωμα στην ευτυχία του αναγεννησιακού ανθρώπου και τον απελευθερωτικό αγώνα από κάθε εξουσία, θρησκευτική, βασιλική, πατρική, που εμποδίζει την ευτυχία αυτή. Στο έργο επίσης καταξιώνεται η ισότητα των φύλων. Ο Ερωτόκριτος αγαπήθηκε αμέσως από το λαό, που τον έκανε εγχειρίδιο ζωής και τραγούδι. Αντίθετα η αποδοχή του από τους λογίους πέρασε διάφορες φάσεις μέχρι να φτάσει στη σημερινή καθολική αναγνώριση. Θεωρήθηκε από ορισμένους ελαφρύ ανάγνωσμα, βλαπτικό για τα γλωσσικά, τα εθνικά και τα ηθικά ιδεώδη, έφτασαν μάλιστα να τον ξαναγράψουν στην καθαρεύουσα.
Ο Ερωτόκριτος έχει μεταφραστεί σε πολλές ξένες γλώσσες, διδάσκεται σε πανεπιστήμια και του εξωτερικού και συνεχίζει να εμπνέει μουσικούς, σκηνοθέτες, γλύπτες και ζωγράφους.