Ο ποιητής της Θυσίας του Αβραάμ
Το θρησκευτικό δράμα Θυσία του Αβραάμ πραγματεύεται το γνωστό επεισόδιο της Παλαιάς Διαθήκης της δοκιμασίας της πίστης του Αβραάμ από τον Θεό (Γένεσις ΚΒ΄). Το έργο θεωρείται ότι γράφτηκε γύρω στο 1600 (1586-1635), στο ανατολικό κρητικό ιδίωμα, και εκτείνεται σε 1144 δεκαπεντασύλλαβους ομοιοκατάληκτους στίχους.
Η δράση ξεκινά με την εμφάνιση του Αγγέλου στον κοιμισμένο Αβραάμ, ακολουθούν οι δραματικοί διάλογοι με τη Σάρα, η προετοιμασία της θυσίας και η τριήμερη πορεία προς το όρος Μορία. Εκεί ο Αβραάμ αφήνει πίσω του τους δύο υπηρέτες του, για να προχωρήσει μόνος του με τον ανυποψίαστο γιο του Ισαάκ ως την κορυφή του βουνού. Στο σημείο εκείνο θα τελεστεί η προσευχή, η δοκιμασία, η λύτρωση και η συμβατική θυσία του κριαριού. Το έργο κλείνει με την χαρμόσυνη αναγγελία της επιστροφής πατέρα και γιου και την υποδοχή τους από την εξαντλημένη από τον θρήνο Σάρα με τους υπηρέτες τους.
Η Θυσία του Αβραάμ τυπώθηκε για πρώτη φορά το 1696 και έγινε δημοφιλέστατο ανάγνωσμα, όπως δείχνουν οι αλλεπάλληλες εκδόσεις του. Ο Ιωάννης Μαυρογορδάτος εντόπισε το πρότυπο του έργου στο δράμα «Lo Isach, rappresentazione nova» του Λουίτζι Γκρότο (1541-1585) που πρωτοεκδόθηκε στη Βενετία το 1586. Το κρητικό όμως έργο αντιμετωπίζει με περισσή δημιουργική διάθεση το πρότυπό του: Δεν ακολουθεί την καθιερωμένη θεατρική διάταξη και χωρισμό σε πρόλογο, πράξεις, σκηνές και χορικά. Εισάγει εσωτερική δράση και κυρίως αντιμετωπίζει διαφορετικά τους ανθρώπινους χαρακτήρες. Οι ήρωες της Θυσίας, προερχόμενοι από ολόκληρο το φάσμα της κοινωνικής ζωής είναι σκεπτόμενες προσωπικότητες με λογική, θυμικό και συναίσθημα. Η τελική επιλογή τους, στην οποία φτάνουν μέσα από δραματική εσωτερική δοκιμασία και έλεγχο των αντιφάσεων, γίνεται πράξη άσκησης της πίστης και προϊόν συνειδητής επιλογής.
Η θερμότητα της γλώσσας και του στίχου φέρνει το έργο κοντά στο κορυφαίο έργο της κρητικής λογοτεχνίας, τον Ερωτόκριτο: Οι παρόμοιοι εκφραστικοί τρόποι, οι πανομοιότυποι στίχοι, η ανανεωτική διάθεση απέναντι στο ιταλικό πρότυπο είχαν οδηγήσει τους μελετητές στο συμπέρασμα πως ο ποιητής της Θυσίας του Αβραάμ είναι ο Βιτσέντζος Κορνάρος (Στ. Ξανθουδίδης, Λ. Πολίτης, Ε. Κριαράς). Η πρόσφατη ωστόσο συστηματική έρευνα αποδυνάμωσε την ισχύ του αισθητικού κριτηρίου και κατέδειξε ότι απαιτείται περαιτέρω μελέτη της βαθιάς δομής της γλώσσας, του ιδεολογικού υποβάθρου και της στιχουργίας των δύο έργων αμφισβητώντας την απόδοση της δημιουργίας της Θυσίας του Αβραάμ στον ποιητή του Ερωτόκριτου.